Geen menubalk te zien? Klik hier.

 
 


De sabbat in het Oude Testament

 

Als je het Oude Testament vanaf het begin doorleest, kom je op verschillende plaatsen (Goddelijke) bepalingen en uitspraken tegen over de sabbat.

 

Genesis

 

Toen God de wereld geschapen had, rustte Hij. ‘Toen God op de zevende dag het werk voltooid had, dat Hij gemaakt had, rustte Hij op de zevende dag en heiligde die, omdat Hij daarop gerust heeft van al het werk, dat God scheppende tot stand had gebracht.’  Vanaf het allereerste begin wordt de zevende dag door de Almachtige apart gezet. God zelf heeft bepaald dat de zevende dag bijzonder zou zijn, anders dan de voorgaande zes.

 

Exodus

 

De eerste keer dat het woord ‘sabbat’ in het OT voorkomt, is in Exodus 16:23. De Israëlieten kregen tijdens de woestijnreis manna uit de hemel, dat ze elke ochtend konden verzamelen en dat maar één dag houdbaar was. Maar op de zesde dag moest het volk twee keer de benodigde hoeveelheid verzamelen, omdat de zevende dag een rustdag was. ‘Dit is wat de HERE gezegd heeft,’  zei Mozes, ‘een rustdag, een heilige sabbat is het morgen voor de HERE.’  

 

Vervolgens worden de tien geboden gegeven in Exodus 20, en het vierde gebod luidt: ‘Gedenk de sabbatdag, dat gij die heiligt; zes dagen zult gij arbeiden en al uw werk doen; maar de zevende dag is de sabbat van de HERE, uw God; dan zult gij geen werk doen, gij noch uw zoon, noch uw dochter, noch uw dienstknecht, noch uw dienstmaagd, noch uw vee, noch de vreemdeling die in uw steden woont. Want in zes dagen heeft de HERE de hemel en de aarde gemaakt, de zee en al wat daarin is, en Hij rustte op de zevende dag; daarom zegende de HERE de sabbatdag en heiligde die.’ (vers 8-11). De zevende dag was een gezegende dag, door God apart gezet, waarop God rustte van zijn scheppingswerk.

 

In Exodus 31:12 e.v. herinnert God de Israëlieten aan het sabbatsgebod. ‘De HERE zeide tot Mozes: Gij dan, spreek tot de Israëlieten: maar mijn sabbatten moet gij onderhouden, want dat is een teken tussen Mij en u, van geslacht tot geslacht, zodat gij weet, dat Ik de HERE ben, die u heilig. Gij zult de sabbat onderhouden, want deze is iets heiligs voor u; wie hem ontheiligt, zal zeker ter dood gebracht worden, want ieder die daarop werk verricht, zal uitgeroeid worden uit het midden van zijn volksgenoten.’  De sabbat wordt hier een teken genoemd, dat eraan herinnert dat de Israëlieten door God zijn afgezonderd als zijn uitverkoren volk. De sabbat is de trouwring waaraan iedereen kan zien dat Israël Gods bruid is. Bovendien blijkt hier dat het sabbatsgebod een bepaling is waar geen einde aan komt (‘van geslacht tot geslacht’), en dat overtreders zwaar werden gestraft. Dit wordt geïllustreerd in Numeri 15:32 e.v., waar een man die werkt op de sabbat, wordt gestenigd, ‘zoals de HERE Mozes geboden had’ (vers 36).

 

Deuteronomium

 

In Deuteronomium 5 wordt het volk herinnerd aan de wetgeving op de Sinaï (Exodus 20). Het sabbatsgebod wordt ook hier genoemd, maar er wordt iets aan toegevoegd. ‘Onderhoud de sabbatdag, dat gij die heiligt, zoals de HERE, uw God, u geboden heeft’ (vers 12). Men moest ook alle werknemers en zelfs de werkdieren een dag vrij geven. ‘Want gij zult gedenken, dat gij dienstknechten in het land Egypte geweest zijt, en dat de HERE, uw God, u vandaar heeft uitgeleid met een sterke hand en met een uitgestrekte arm; daarom heeft u de HERE, uw God, geboden de sabbatdag te houden’ (vers 15). Behalve als herdenking van de voltooiing van de schepping, diende de sabbat ook als gedenkdag van de bevrijding door God van het volk uit Egypte.

 

Nehemia

 

Wat hield dat in, het ‘onderhouden’ van de sabbat? Uit bovenstaande teksten blijkt dat  God niet wilde dat men werkte op de sabbat, of voor zich liet werken. Uit Nehemia 10:31 wordt duidelijk dat dat ook betekende dat er niets werd gekocht op die dag. ‘[Wij verplichtten ons dat wij] wanneer de volken des lands koopwaar en allerlei koren op de sabbatdag ten verkoop zouden brengen, van hen op de sabbat of op een heilige dag niet zouden kopen.’  Nehemia laat zelfs gebieden dat de poorten van Jeruzalem op de sabbat gesloten blijven, zodat de kooplieden er niet binnen kunnen en de Judeeërs de sabbat niet meer kunnen ontheiligen door op die dag handel te drijven (Nehemia 13:15 e.v.).

 

Jesaja

 

Als je de sabbat onderhield, beloofde God je rijkelijk te zegenen, zowel de Israëlieten als de ‘vreemdelingen’. ‘En de vreemdelingen die zich bij de HERE aansloten om Hem te dienen, en om de naam des HEREN lief te hebben, om Hem tot knechten te zijn, allen die de sabbat onderhouden, zodat zij hem niet ontheiligen, en die vasthouden aan mijn verbond; hen zal ik brengen naar mijn heilige berg en Ik zal hun vreugde bereiden in mijn bedehuis; hun brandoffers en hun slachtoffers zullen welgevallig zijn op mijn altaar, want mijn huis zal een bedehuis heten voor alle volken’ (Jes. 56:6-7). ‘Indien gij niet over de sabbat heenloopt door uw zaken te doen op mijn heilige dag, maar de sabbat een verlustiging noemt, de heilige dag des HEREN van gewicht, en die eert door noch uw gewone bezigheden te doen, noch uw zaken te behartigen, of ijdele taal uit te slaan, dan zult gij u verlustigen in de HERE en Ik zal u doen rijden over de hoogten der aarde en u doen genieten het erfdeel van uw vader Jakob, want de mond des HEREN heeft het gesproken.’ (Jes. 58:13-14). Wat een geweldige beloften! Het was bedoeld als een dag om naar te verlangen, om je in te verheugen, niet een dag waarop je gebukt ging onder allerlei regels en verboden.

 

Samenvatting

 

In het OT lees je dat de zevende dag, de sabbat, door God Zelf wordt ingesteld als heilige dag, omdat Hij op die dag de schepping heeft voltooid. Het moest een volledige rustdag zijn, waarop je zelf niet mocht werken en ook je medemens rust moest gunnen, een dag waarop er niet werd gehandeld. Het volk moest ook gedenken dat ze door God uit Egypte uit de slavernij waren bevrijd. Het was een instelling voor altijd. Op ontheiliging van de sabbat stond de doodstraf, maar als je de sabbat onderhield, beloofde God je rijk te zullen zegenen.

 

(naar boven)

 

Vragen of opmerkingen? Mail naar postmaster@waaromdesabbat.nl.